ترکیه در حال بررسی مدل مدرک سه‌ساله در اصلاحات آموزش عالی

شورای آموزش عالی ترکیه (YÖK) در حال آماده‌سازی یک اصلاح ساختاری است که می‌تواند چشم‌انداز آموزش عالی این کشور را به‌طور قابل توجهی دگرگون کند. این اصلاحات شامل مدلی است که به دانشجویان اجازه می‌دهد یک دوره استاندارد چهارساله کارشناسی را در سه سال به پایان برسانند، بدون آنکه از محتوای علمی، تعداد واحدها یا کیفیت و دستاوردهای آموزشی کاسته شود. این موضوع روز دوشنبه از سوی رئیس شورای آموزش عالی، پروفسور ارول اوزوار، در جریان نشست سنای دانشگاه وقف فاتح سلطان محمد در استانبول و در چارچوب سفر رسمی وی به این دانشگاه اعلام شد.

اوزوار تأکید کرد که این اصلاحات با مشورت نزدیک با دانشگاه‌ها طراحی شده و با «چشم‌انداز آموزش عالی ترکیه ۲۰۳۰» هم‌راستا است؛ چشم‌اندازی که هدف آن نوسازی نظام آموزش عالی همراه با حفظ کیفیت علمی است. به گفته اوزوار، مدل پیشنهادی بر پایه ایجاد یک نیم‌سال تحصیلی سوم استوار است که به دانشجویان امکان می‌دهد هشت نیم‌سال تحصیلی را در بازه زمانی کوتاه‌تری به پایان برسانند. وی تصریح کرد که این ابتکار به هیچ‌وجه به معنای کاهش بار درسی، واحدهای آموزشی یا صلاحیت‌های برنامه‌های تحصیلی نیست و نگرانی‌ها درباره افت استانداردهای آموزشی در اثر تسریع فارغ‌التحصیلی را برطرف می‌کند.

اوزوار گفت: «هیچ‌گونه کاهش در آموزش و تربیت علمی وجود نخواهد داشت. ما نه واحدها را کم می‌کنیم و نه نتایج یادگیری را. برعکس، هدف ما استفاده مؤثرتر از زمان است تا دانشجویان زودتر فارغ‌التحصیل شوند و سریع‌تر وارد زندگی حرفه‌ای شوند.» به گفته اوزوار، رشته‌هایی که دیگر چشم‌انداز شغلی مناسبی برای فارغ‌التحصیلان ندارند، به‌تدریج از چرخه آموزش عالی حذف می‌شوند و YÖK دیگر برای این حوزه‌ها ظرفیت پذیرش دانشجو تعیین نخواهد کرد.

وی از دانشگاه‌ها خواست بر ادامه برنامه‌هایی که مسیر شغلی قابل قبولی برای دانشجویان فراهم نمی‌کنند، اصرار نورزند. او تصریح کرد: «برنامه‌هایی که آینده‌ای برای دانشجویان و خانواده‌های آنان فراهم نمی‌کنند، همچنان از نظام آموزشی حذف خواهند شد.» اوزوار همچنین اعلام کرد که اصلاحات بیشتری در سهمیه پذیرش رشته‌هایی که بر اساس رتبه‌های ملی دانشجو می‌پذیرند، اعمال خواهد شد. رشته‌هایی مانند حقوق، دندان‌پزشکی، داروسازی، معماری، روان‌شناسی و برخی برنامه‌های دانشکده‌های علوم تربیتی همچنان شاهد بازنگری‌هایی خواهند بود که هدف آن ایجاد توازن میان عرضه فارغ‌التحصیلان و نیاز بازار کار است.

در عین حال، وی به داوطلبان کنکور و خانواده‌های آنان توصیه کرد که تغییرات سهمیه‌ها، رتبه‌های قبولی و نمرات پذیرش سال‌های گذشته را با دقت دنبال کنند. به گفته او، بررسی روندها در بازه سه تا پنج سال گذشته می‌تواند به انتخاب آگاهانه‌تر رشته و دانشگاه کمک کند. یکی دیگر از محورهای اصلی برنامه اصلاحی YÖK، گسترش رشته‌های مرتبط با هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین است.

اوزوار گفت که طی سه سال گذشته نزدیک به ۲۰ برنامه میان‌رشته‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی راه‌اندازی شده که ۱۳ مورد از آن‌ها در مقطع کارشناسی است. این برنامه‌ها اکنون در حدود ۱۰۰ دانشگاه دولتی ارائه می‌شوند و نشان‌دهنده رویکرد راهبردی ترکیه برای هم‌سویی آموزش عالی با تحولات فناورانه جهانی هستند. علاوه بر این، YÖK کاهش قابل توجهی در سهمیه رشته‌هایی اعمال کرده است که به‌طور سنتی با مشاغل آموزشی مرتبط بوده‌اند؛ از جمله زبان و ادبیات ترکی، تاریخ، جامعه‌شناسی، فلسفه، انسان‌شناسی و تاریخ هنر.

اوزوار گفت که این اقدامات در راستای جلوگیری از مازاد فارغ‌التحصیلان در حوزه‌هایی با ظرفیت محدود اشتغال انجام می‌شود. در این اصلاحات، تأکید ویژه‌ای نیز بر آموزش‌های کاربردی و حرفه‌ای شده است. اوزوار از کوتاه بودن دوره‌های کارآموزی در بسیاری از رشته‌ها انتقاد کرد و گفت دوره‌هایی که تنها چند هفته به طول می‌انجامند، قادر به تجهیز دانشجویان به مهارت‌های عملی کافی نیستند.

وی اظهار داشت: «در برنامه‌های حرفه‌ایِ مبتنی بر عمل، دوره کارآموزی باید دست‌کم یک نیم‌سال کامل باشد.» YÖK دانشگاه‌ها را تشویق می‌کند تا به‌ویژه در مقطع کاردانی، مدل‌هایی مانند ۳+۱ یا ۲+۲ را به کار گیرند تا دانشجویان زمان بیشتری را در محیط‌های واقعی کاری سپری کنند. اوزوار تأکید کرد که برنامه‌های دانشگاهی نباید صرفاً متکی بر آموزش نظری باشند و مهارت‌ها و شایستگی‌ها تنها از طریق تجربه عملی مستمر قابل کسب هستند.

در مدل ۳+۱، دانشجو سه نیم‌سال در دانشگاه تحصیل می‌کند و یک نیم‌سال کامل را به‌عنوان کارآموزی اجباری در محیط کار می‌گذراند و پیش از فارغ‌التحصیلی تجربه عملی کسب می‌کند.