تاریخ‌نگار ترک، ایلبر اورتایلی، در سن ۷۸ سالگی درگذشت

پروفسور دکتر ایلبر اورتایلی، یکی از شناخته‌شده‌ترین تاریخ‌نگاران و روشنفکران عمومی ترکیه، در تاریخ ۱۳ مارس ۲۰۲۶ در حالی که در بیمارستان دانشگاه کوچ در استانبول تحت درمان بود، درگذشت. او ۷۸ سال داشت. زندگی وقف‌شده برای تاریخ عثمانی و ترکیه اورتایلی در ۲۱ مه ۱۹۴۷ در شهر برگنتس اتریش به دنیا آمد.

او در دو سالگی به همراه خانواده‌اش به ترکیه مهاجرت کرد. وی در محیطی چندزبانه رشد یافت — از پدرش آلمانی و از مادرش روسی آموخت — و بعدها به بیش از دوازده زبان، از جمله عربی، فارسی، فرانسوی و ترکی عثمانی، تسلط پیدا کرد. اورتایلی تحصیلات خود را در دانشکدهٔ علوم سیاسی دانشگاه آنکارا آغاز کرد و سپس برای ادامهٔ تحصیلات تکمیلی به دانشگاه وین و دانشگاه شیکاگو رفت؛ جایی که نزد تاریخ‌نگار برجستهٔ عثمانی، خلیل اینالجق، تحصیل کرد.

رسالهٔ دکترای او دربارهٔ مدیریت محلی در دورهٔ اصلاحات عثمانی موسوم به «تنظیمات»، او را به یکی از صداهای برجسته در تاریخ نهادی امپراتوری عثمانی تبدیل کرد. مشهورترین اثر او با عنوان «طولانی‌ترین قرن امپراتوری»، قرن نوزدهم را به‌عنوان دوره‌ای تعیین‌کننده در دگرگونی‌های عثمانی بررسی می‌کند. آوردن تاریخ به میان مردم فراتر از عرصهٔ دانشگاهی، اورتایلی از طریق حضور در برنامه‌های تلویزیونی، سخنرانی‌های عمومی و کتاب‌های پرفروش، که تاریخ عثمانی و ترکیه را برای میلیون‌ها نفر قابل فهم می‌کرد، به چهره‌ای شناخته‌شده در میان عموم مردم ترکیه تبدیل شد.

شوخ‌طبعی تند و آمادگی او برای انتقاد از آنچه «ناآگاهی گستردهٔ تاریخی» می‌نامید، برایش هم هواداران پرشمار و هم گاه جنجال‌هایی به همراه آورد. او از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۲ مدیر موزهٔ کاخ توپکاپی — یکی از نمادین‌ترین مکان‌های تاریخی امپراتوری عثمانی — بود. در سال ۲۰۰۷ به پاس ترویج تبادل فرهنگی، مدال پوشکین روسیه به او اعطا شد و همچنین به‌عنوان عضو افتخاری آکادمی علوم و هنر مقدونیه انتخاب گردید.